لحیم مَری چیست و چه کاربردی در طلاسازی دارد؟
لحیم مَری چیست و چرا جواهرسازان حرفهای هنوز به آن وفادارند؟
لحیم مَری (Mary Solder) یکی از اسرار قدیمی و کمنظیر طلاسازی سنتی ایران است که در دل کارگاههای کهن اصفهان شکل گرفته؛ جایی که تجربه استادکار و حکمت طبیعی با هم پیوند خوردهاند. این نوع لحیم نهفقط برای اتصال دقیق قطعات طلا، بلکه برای حفظ زیبایی، یکپارچگی رنگ و افزایش دوام قطعه نهایی بهکار میرود.
در ادامه با طلاپیشه همراه شوید تا با یکی از نادرترین تکنیکهای جواهرسازی و آموزش ساخت لحیم مری ایرانی آشنا شوید؛ تکنیکی که در کمتر جایی آموزش داده میشود…
۱. ریشه واژه «مَری»
«مَری» برگرفته از واژه “مَرَیان” در گویش اصفهانی به معنای جاریشدن است — اشارهای دقیق به سیالیت فوقالعاده این لحیم در هنگام ذوب، که آن را از سایر انواع لحیم متمایز میکند.
۲. ترکیب شگفتانگیز لحیم مری
بر پایه فرمول استادکاران قدیم در محله نجاران اصفهان:
| ماده | درصد | نقش |
| طلای ۲۴ عیار | ۸۵٪ | پایه اصلی |
| نقره استرلینگ | ۱۰٪ | افزایش روانی و سیالیت |
| مس تصفیهشده | ۴٪ | کاهش نقطه ذوب |
| پودر صدف دریایی | ۱٪ | فلاکس طبیعی و ضد اکسیداسیون |
| زعفران در گلاب | چند قطره | جلوگیری از سیاهی و اکسید شدن |
۳. مراحل ساخت لحیم مَری؛ هنر ناب ایرانی
گام اول: آمادهسازی
- پودر صدف دریایی از پوستههای دریای عمان تهیه و تا دانههای کمتر از ۰.۵ میلیمتر آسیاب میشود.
- فلزات گرانبها (طلا، نقره، مس) ذوب و به صورت ورقهای نازک با ضخامت ۰.۱ میلیمتر درمیآیند.
گام دوم: ترکیب و پخت
۱. ورقها به همراه پودر صدف لایهچینی میشوند.
۲. ترکیب نهایی با چند قطره زعفران در گلاب آغشته میگردد.
۳. داخل بوته سفالی گذاشته شده و به مدت ۳ ساعت در کوره زغالی با دمای ۷۵۰ درجه سانتیگراد حرارت داده میشود.
۴. مذاب را در آب سرد ریخته و به صورت دانههای ریز، آماده لحیمکاری میکنند.
۴. چرا لحیم مری، انتخاب حرفهایهاست؟
| گی | لحیم مری | لحیم تجاری |
| نقطه ذوب پایین | ۶۸۰–۷۰۰°C | ۷۵۰–۸۰۰°C |
| جلوگیری از شکنندگی فلز پایه | ✓ | × |
| خط اتصال نامرئی | ✓ | × (ایجاد خط خاکستری) |
| هماهنگی کامل رنگ با طلای ۱۸ عیار | ✓ | × (قرمزشدگی بهدلیل مس) |
| ضد اکسیداسیون | ✓ (بهکمک صدف و زعفران) | × |
۵. ترفند استادکاران طلاساز برای اجرای بینقص
دانههای لحیم با قلمموی سنجاقسر آغشته به عسل طبیعی روی درز چسبانده میشوند.
مشعل با شعله آبی کمفشار، از فاصله حدود ۱۰ سانتیمتر به صورت دورانی حرارت میدهد.
نشانه موفقیت: لحیم باید مثل شبنم بنشیند، نه مثل قطره بغلتد!
۶. راز شیمیایی صدف دریایی
پودر صدف حاوی کلسیم کربنات (CaCO₃) است که در گرما به این واکنش منجر میشود:
CaCO₃ → CaO + CO₂
-
-
CO₂ آزاد شده محیط را از اکسیژن پاک کرده و از اکسید شدن طلا جلوگیری میکند.
-
-
-
CaO باقیمانده به عنوان فلاکس عمل کرده و ناخالصیها را جذب میکند.
-
۷. چرا این هنر باید حفظ شود؟
به گفته استاد حسین صنعتزاده از اساتید نامدار اصفهان:
“لحیم مَری، خون طلاست؛
اگر صدف نداشته باشد،
مانند جسدی بیروح میدرخشد…”
این تکنیک اکنون تنها در چند کارگاه محدود در اصفهان (بهویژه محله نجاران) اجرا میشود و به عنوان میراث ناملموس هنری در فهرست ثبتهای ملی قرار گرفته است.
۸. اگر علاقمند به یادگیری عملی هستید…
ویدیوهایی از اجرای این تکنیک توسط استادکاران اصفهانی در یوتیوب در دسترس است. کافیست عبارت “مراحل ساخت لحیم مری اصفهان” را جستجو کنید.
