روش‌های خم کردن لوله در طلاسازی

✍ روش‌های خم کردن لوله در طلاسازی

خم کردن لوله‌های توخالی در طلاسازی دستی (سنتی) بدون از دست رفتن فرم اصلی، یکی از چالش‌های فنی مهم است. طلاسازان باتجربه از روش‌های زیر برای حل این مشکل استفاده می‌کنند، با طلاپیشه همراه شوید تا به بررسی این نکات کاربردی در صنعت طلا و جواهرسازی بپردازیم.

روش‌های خم کردن لوله توخالی

۱. استفاده از مغزی (Mandrel) یا هسته پرکننده

هدف: پر کردن فضای داخلی لوله برای جلوگیری از چروکیدگی یا تاب برداشتن.

مواد مغزی:

• ماسه نرم: ماسه خشک و الک‌شده داخل لوله ریخته می‌شود و پس از خم‌کاری، با تکان دادن قطعه خارج می‌گردد (فیلم آموزش این روش قبلا در گروه ارسال شده است).
• قیر یا رزین: قیر ذوب‌شده داخل لوله تزریق می‌شود. پس از خنک شدن، لوله به راحتی خم شده و در نهایت قیر با حرارت مجدد خارج می‌شود.
• سرب: برای قطعات کوچک، سرب نرم داخل لوله قرار می‌گیرد و پس از خم‌کاری با ذوب کردن جدا می‌شود.

مراحل:

۱. لوله توخالی از یک طرف مسدود می‌شود.
۲. ماده پرکننده به داخل لوله ریخته یا تزریق می‌شود.
۳. خم‌کاری با چکش یا دست به آرامی انجام می‌شود.
۴. پس از فرم‌دهی، ماده پرکننده خارج می‌گردد.

۲. آنیل (بازپخت) طلا پیش از خم‌کاری

هدف: نرم کردن طلا برای کاهش مقاومت در برابر تغییر شکل.

مراحل:

۱. لوله توخالی با مشعل به دمای تا سرخ شدن (حدود ۶۰۰ درجه سانتیگراد) حرارت داده می‌شود.
۲. طلا به آرامی در هوا خنک می‌شود (Anneal) تا ساختار کریستالی آن نرم شود.
۳. خم‌کاری بلافاصله پس از آنیل انجام می‌شود تا از ترک خوردن جلوگیری شود.

۳. استفاده از ابزارهای فرم‌دهی خاص

الف) قالب‌های خم U شکل:

• لوله بین دو نیمه قالب فلزی قرار گرفته و با فشار دست یا پرس کوچک خم می‌شود.
• قالب‌ها از جنس فولاد نرم ساخته می‌شوند تا به سطح طلا آسیب نزنند.

• ب) غلتک‌های دستی (Bending Roll):

• لوله بین سه غلتک فلزی قرار می‌گیرد و با چرخاندن دسته، به تدریج خم می‌شود.
• این روش برای خم‌های با شعاع زیاد (مانند حلقه‌های بزرگ) مناسب است.

• ج) چکش و سندان مقعر:

لوله روی سندانی با شیار نیمدایره قرار می‌گیرد و با چکش چوبی یا پلاستیکی به آرامی فرم داده می‌شود.

۴. تکنیک خم‌کاری تدریجی

هدف: جلوگیری از تمرکز فشار در یک نقطه.

مراحل:

۱. طلاساز لوله را با انگشتان به آرامی در چند نقطه علامتگذاری می‌کند.
۲. با حرکت چکش به صورت موجی از یک سر به سر دیگر، خمیدگی به تدریج ایجاد می‌شود.
۳. پس از هر مرحله، فرم لوله با الگو (مانند شابلون دایره) چک می‌شود.

۵. تثبیت لوله با بست‌های موقت

هدف: حفظ هندسه لوله در حین کار.

روش:

• قبل از خم‌کاری، لوله با سیم نازک مسی یا نخ نسوز در نقاط استراتژیک بسته می‌شود.
• پس از اتمام خم‌کاری، بست‌ها باز می‌شوند.

۶. خم‌کاری با استفاده ازسیم مفتول

✍ خم‌کاری لوله با استفاده ازمفتول درطلاسازی

بکار بردن مفتول سیمی برای خم‌کاری در برخی کارگاه‌های سنتی استفاده می‌شود، یک تکنیک هوشمندانه برای حفظ شکل لوله توخالی در حین خم‌کاری است. در اینجا جزئیات کامل این روش توضیح داده می‌شود:

نام روش: حمایت با مفتول پیچی (Wire Wrapping Support)

هدف:

جلوگیری از تاب برداشتن، چروکیدگی یا تغییر مقطع لوله توخالی (مثلاً از دایره به بیضی) هنگام خم کردن.

⚒ مواد و ابزار مورد نیاز:

۱. مفتول نازک:

جنس: معمولاً از مفتول مس، نقره یا برنج با ضخامت ۰.۳ تا ۰.۸ میلی‌متر استفاده می‌شود (نرم‌تر از طلا باشد تا فشار اضافی ایجاد نکند).

نکته: مفتول باید بدون پوشش و کاملاً انعطاف‌پذیر باشد.

۲. لوله طلای توخالی:

ضخامت دیواره لوله: بین ۰.۴ تا ۱ میلی‌متر (بسته به قطر لوله).

۳. ابزارهای کمکی:

• انبردست سوزنی
• سیم چین
• مَندرِل (میلۀ فولادی) برای ثابت نگه داشتن لوله

⚙ مراحل اجرا:

۱. آماده‌سازی مفتول:

• مفتول را به طولی حدود ۱.۵ برابر محیط لوله برش دهید.
• اگر مفتول سفت است، آن را با مشعل بتابانید (تا نرم شود).

۲. پیچیدن مفتول حول لوله:

• لوله طلا را روی یک مَندرِل ثابت کنید.
• مفتول را به صورت مارپیچی و با فاصله‌ای حدود ۲-۳ میلی‌متر بین حلقه‌ها به دور لوله بپیچید.
• پیچش باید متراکم و با فشار یکنواخت انجام شود تا از لغزش مفتول جلوگیری گردد.

۳. خم‌کاری لوله:

• لوله همراه با مفتول پیچیده‌شده را به آرامی با دست یا ابزار خم‌کن (مانند غلتک دستی) خم کنید.
• مفتول به عنوان قالب خارجی عمل می‌کند و فشار وارده را به صورت یکنواخت روی سطح لوله توزیع می‌کند.
• این کار از تمرکز تنش در یک نقطه و تغییر شکل دیواره جلوگیری می‌کند.

۴. بازکردن مفتول:

• پس از اتمام خم‌کاری، مفتول را به آرامی با انبردست باز کرده و از لوله جدا کنید.
• در صورت گیر کردن، می‌توان مفتول را با سیم چین برش داد.

🧽 ۵. پرداخت نهایی:

• لوله را با یک مَندرِل صیقلی از داخل عبور دهید تا هرگونه تغییر شکل جزئی اصلاح شود.
• سطح خارجی را با برس نرم یا پارچه مخصوص پولیش دهید.

مکانیسم عملکرد:

مفتول پیچیده‌شده به عنوان ساپورت خارجی، از دو طریق از لوله محافظت می‌کند:

۱. توزیع فشار: فشار ناشی از خم‌کاری را به کل سطح لوله منتقل می‌کند.
۲. حفظ مقطع دایره‌ای: از تخت شدن یا بیضی شدن لوله در ناحیه خم جلوگیری می‌کند.

💡 مزایای روش:

• عدم نیاز به پرکننده داخلی (مانند ماسه یا قیر)
• قابل استفاده برای خم‌های پیچیده (مانند زوایای تند یا مارپیچ)
• کم‌هزینه و بدون نیاز به ابزار خاص
• حفظ ضخامت دیواره طلا

🔦 نکات فنی کلیدی:

۱. فاصله پیچش مفتول:

• برای خم‌های ملایم: فاصله حلقه‌ها تا ۵ میلی‌متر مجاز است.
• برای خم‌های تند: حلقه‌ها باید متراکم‌تر (۱-۲ میلی‌متر فاصله) پیچیده شوند.

۲. جهت پیچش مفتول:

هم جهت با جهت خم‌کاری باشد تا از بازشدن مفتول جلوگیری شود.

۳. جنس مفتول:

مفتول نقره یا مس ارجحیت دارد، زیرا اصطکاک کمتری با طلا ایجاد می‌کند.

۴. ضخامت مفتول:

هرچه لوله نازک‌تر باشد، مفتول باید نازک‌تر انتخاب شود تا فشار موضعی ایجاد نکند.

💎 کاربردهای رایج:

• ساخت النگوهای خمیده با انحنای دقیق
• ایجاد حلقه‌های اتصال در زنجیرهای دستساز
• خم کردن لوله در ساخت قاب عینک‌های طلا

❌ محدودیت‌ها:

• برای لوله‌های با قطر بیش از ۸ میلی‌متر کارایی کمتری دارد.
• در صورت استفاده از مفتول زبر، ممکن است خطوط سطحی روی طلا باقی بگذارد.

۷. اصلاح نهایی با پولیش و کشش

رفع چروک‌های ریز:

اگر لوله پس از خم‌کاری کمی چروک خورده باشد، با یک میله فولادی صیقلی (مندرل پولیشر) از داخل کشیده می‌شود تا سطح داخلی صاف شود.

بازپخت مجدد:

در صورت نیاز، قطعه مجدداً آنیل شده (تاباندن) و با چکش‌کاری ملایم، فرم نهایی تنظیم می‌شود.

✨ نکات طلایی طلاسازان قدیمی

۱. خم‌کاری در دمای اتاق: برای خم کردن لوله در طلاسازی، طلا نباید هنگام خم‌کاری سرد یا بیش از حد گرم باشد.
۲. استفاده از چکش غیرفلزی: چکش‌های چوبی یا پلاستیکی از ایجاد فرورفتگی روی سطح جلوگیری می‌کنند.
۳. خم‌کاری در جهت نورد: جهت خم باید همسو با جهت نورد اولیه ورق باشد تا از ترک خوردن جلوگیری شود.

خم کردن لوله در طلاسازی و استفاده از این تکنیک‌ها نیازمند تمرین و درک عمیق از رفتار فلزات است و در کارگاه‌های سنتی معمولاً از نسلی به نسل بعد منتقل می‌شود. 🛠️

این روش‌ها نشان می‌دهد که استادکاران طلاسازی دستی چگونه با استفاده از مواد ساده و خلاقیت، چالش‌های فنی را حل می‌کنند. 🧿

✨“با اراده‌ای قوی، هر قله‌ای را می‌توان فتح کرد.”❗️

با عضویت در گروه‌های ایتا و تلگرام طلاپیشه بدون محدودیت از فیلم‌های آموزشی استفاده کنید!

برای دیدن فیلم آموزش گام به گام ساخت ساخت النگو (بنگل) توخالی اینجا → کلیک کنید.

🆔 آموزش‌طلاسازی‌طلاپیشه